Khi con người không còn nghĩ đến việc sống hạnh phúc hay thành công. Mục tiêu duy nhất là cố gắng sống tiếp qua ngày hôm nay. Trạng thái này không hiếm gặp trong trầm cảm, và nó không phản ánh sự yếu đuối, mà cho thấy hệ thống tinh thần của một người đã bị quá tải trong thời gian dài.

Trầm cảm là gì dưới góc nhìn tâm lý học?

Theo tâm lý học hiện đại, trầm cảm là một rối loạn cảm xúc ảnh hưởng đồng thời đến suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và năng lượng sống của con người. Người trầm cảm không chỉ buồn, mà còn:

• Khó cảm nhận niềm vui

• Mất động lực dù hiểu rõ mình “nên làm gì”

• Thường xuyên tự trách và đánh giá thấp bản thân

• Cảm thấy cuộc sống trở nên vô nghĩa hoặc trống rỗng

Khi não bộ rơi vào trầm cảm, các vùng liên quan đến động lực, hy vọng và điều tiết cảm xúc hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, những lời khuyên như “hãy mạnh mẽ lên” hay “nghĩ tích cực hơn” thường không giúp ích, thậm chí còn khiến người trầm cảm cảm thấy tội lỗi hơn.

 

Vì sao trầm cảm khiến con người muốn buông bỏ cuộc sống?

Nhiều nghiên cứu tâm lý học chỉ ra rằng mong muốn rời bỏ cuộc sống không đến từ việc ghét cuộc đời, mà đến từ sự mệt mỏi kéo dài không được giải tỏa.

• Não bộ mất khả năng nhìn thấy tương lai

Trong trầm cảm, não bộ giảm khả năng hình dung về viễn cảnh tích cực, dù lý trí vẫn biết rằng “mọi thứ có thể sẽ ổn”. Khi tương lai trở nên mờ mịt, việc tiếp tục sống cũng trở nên vô nghĩa trong cảm nhận chủ quan.

• Cảm giác mình là gánh nặng

Một đặc điểm phổ biến của trầm cảm là cảm giác bản thân gây phiền hà cho người khác. Người trầm cảm thường tin rằng sự tồn tại của mình chỉ làm mọi người mệt mỏi hơn, dù thực tế điều này không đúng. Đây là một dạng méo mó nhận thức rất thường gặp trong rối loạn trầm cảm.

• Nỗi đau tâm lý kéo dài vượt quá sức chịu đựng

Không giống nỗi đau thể xác, đau đớn tâm lý không có điểm kết thúc rõ ràng. Khi trạng thái căng thẳng, lo âu và buồn bã kéo dài quá lâu, hệ thần kinh rơi vào trạng thái kiệt quệ. Lúc này, người bệnh mong muốn chấm dứt tất cả để chấm dứt cảm giác đau đớn đó.

Điều gì thực sự giúp con người vượt qua trầm cảm?

Tâm lý học hiện đại cho thấy, những yếu tố giúp con người vượt qua trầm cảm đến từ những điểm tựa nhỏ.

1. Mối quan hệ an toàn

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ cần bạn ở bên cạnh những người không bị phán xét, không xem nhẹ cảm xúc của bạn,  nguy cơ suy sụp tinh thần đã giảm đáng kể. Người đó không cần đưa ra lời khuyên, không cần “sửa chữa” bạn. Sự hiện diện và lắng nghe chân thành đủ để hệ thần kinh cảm thấy an toàn hơn.

2. Những lý do sống rất nhỏ

Trầm cảm khiến con người không còn đủ năng lượng để sống vì những mục tiêu lớn. Thay vì tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời, tâm lý học khuyến khích người trầm cảm bám vào những lý do rất cụ thể và gần gũi, như:

• Một người cần bạn ở bên

• Một việc chưa làm xong

• Một cuốn sách chưa đọc hết

Những lý do nhỏ này giúp não bộ duy trì kết nối với hiện tại, thay vì chìm hoàn toàn trong tuyệt vọng.

 

3. Cảm giác được thấu hiểu

Đối với người trầm cảm, việc được hiểu vô cùng quan trọng. Cảm xúc của mình có tên gọi và có lời giải thích khoa học. Điều này giúp giảm cảm giác cô đơn và tự trách.

4. Duy trì sinh hoạt đều đặn

Các nghiên cứu cho thấy những hành động đơn giản, lặp đi lặp lại mỗi ngày có tác dụng phục hồi hệ thần kinh, chẳng hạn như:

• Duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định

• Vận động nhẹ nhàng

• Viết ra suy nghĩ

• Dành thời gian tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên

Những việc này không giúp “hết trầm cảm ngay”, nhưng giúp người bệnh giữ được sự kết nối với cuộc sống.

Tâm lý học hiện đại không xem trầm cảm là kẻ thù cần đánh bại. Trầm cảm là tín hiệu cho thấy một người đã chịu quá nhiều áp lực trong thời gian dài mà không có đủ hỗ trợ.

Việc tìm kiếm sự hỗ trợ là một bước quan trọng trong hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần. Trầm cảm là một căn bệnh cần được nhìn nhận nghiêm túc, cần sự hỗ trợ y khoa, và hơn hết là cần một cộng đồng biết lắng nghe thay vì phán xét. Trầm cảm không định nghĩa con người bạn. Nó chỉ là một giai đoạn cần được chăm sóc đúng cách.