Sống vì mình” thường bị gắn với những định kiến tiêu cực như ích kỷ, vô trách nhiệm hay thờ ơ với người khác. Đặc biệt với người trẻ, lựa chọn ưu tiên bản thân đôi khi bị xem là nổi loạn, lệch chuẩn hoặc “chỉ nghĩ cho mình”.

Dưới góc nhìn khoa học tâm lý, người trẻ sống vì mình không phải là ích kỷ, mà là một biểu hiện của sự trưởng thành về mặt cảm xúc và nhận thức cá nhân.

 

Sống vì mình là gì dưới góc nhìn tâm lý học?

Trong tâm lý học, sống vì mình không đồng nghĩa với việc chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân. Khái niệm này gần với self-care (chăm sóc bản thân), self-awareness (tự nhận thức) và healthy boundaries (ranh giới lành mạnh).

Sống vì mình nghĩa là:

• Hiểu rõ nhu cầu cảm xúc, thể chất và tinh thần của bản thân

• Biết đâu là giới hạn cá nhân và dám bảo vệ giới hạn đó

• Đưa ra lựa chọn phù hợp với giá trị sống của mình, thay vì sống để làm hài lòng người khác

Ngược lại, ích kỷ trong tâm lý học được định nghĩa là hành vi ưu tiên lợi ích cá nhân bất chấp tổn hại đến người khác. Như vậy, ranh giới giữa sống vì mình và ích kỷ không nằm ở việc “nghĩ cho bản thân”, mà nằm ở cách cá nhân đó tác động đến môi trường xung quanh.

Vì sao người trẻ ngày nay cần học cách sống vì mình?

1. Áp lực tâm lý ngày càng gia tăng

Người trẻ hiện đại phải đối diện với nhiều áp lực cùng lúc: thành công sớm, ổn định tài chính, kỳ vọng gia đình, so sánh trên mạng xã hội. Tâm lý học gọi đây là trạng thái overload tâm lý – khi cá nhân phải gồng mình đáp ứng quá nhiều chuẩn mực bên ngoài.

Nếu không biết quay về lắng nghe bản thân, người trẻ rất dễ rơi vào:

• Kiệt sức cảm xúc (emotional burnout)

• Mất phương hướng sống

• Lo âu, trầm cảm kéo dài

Trong bối cảnh đó, sống vì mình không phải là trốn tránh trách nhiệm, mà là một cơ chế tự điều chỉnh để bảo vệ sức khỏe tinh thần.

2. Sự hy sinh quá mức không tạo ra hạnh phúc bền vững

Nhiều người trẻ được dạy rằng: phải hy sinh, phải chịu đựng thì mới được công nhận. Tuy nhiên, các nghiên cứu tâm lý cho thấy việc liên tục đặt nhu cầu của người khác lên trên bản thân dễ dẫn đến:

• Cảm giác oán giận bị dồn nén

• Mất kết nối với chính mình

• Các mối quan hệ thiếu cân bằng

Một người không hiểu rõ mình cần gì rất khó xây dựng cuộc sống hạnh phúc, chứ chưa nói đến việc mang lại giá trị cho người khác.

Sống vì mình có khiến người trẻ trở nên vô cảm?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất. Trên thực tế, tâm lý học chỉ ra điều ngược lại: người biết chăm sóc bản thân thường có khả năng thấu cảm cao hơn.

Khi một người nhận diện tốt cảm xúc của chính mình, không bị dồn nén hay kiệt sức và không sống trong trạng thái phải “gồng” để được yêu thương. Họ có xu hướng biết lắng nghe người khác tốt hơn, ít phản ứng phòng vệ hoặc cực đoan và sẵn sàng cho đi một cách tự nguyện thay vì miễn cưỡng

Ranh giới giữa sống vì mình và ích kỷ nằm ở đâu?

Tâm lý học nhấn mạnh rằng, ranh giới là yếu tố phân định quan trọng nhất.

• Người ích kỷ: không quan tâm đến hậu quả hành vi của mình lên người khác

• Người sống vì mình lành mạnh: hiểu rõ trách nhiệm cá nhân và tôn trọng cảm xúc xung quanh

Sự khác biệt nằm ở ý thức, động cơ và mức độ ảnh hưởng. Sống vì mình giúp người trẻ xây dựng mối quan hệ tốt hơn. Một nghịch lý trong tâm lý học là: những người biết đặt bản thân đúng chỗ thường có mối quan hệ lành mạnh hơn.

 

Dưới góc nhìn tâm lý học, người trẻ sống vì mình là người đang học cách trưởng thành về mặt cảm xúc. Khi một cá nhân hiểu rõ bản thân, tôn trọng giới hạn và sống đúng với giá trị cá nhân, họ không chỉ khỏe mạnh hơn về tinh thần mà còn có khả năng yêu thương và đóng góp cho xã hội một cách bền vững.

Sống vì mình không tách bạn khỏi cộng đồng. Ngược lại, đó là cách để bạn bước vào cộng đồng với một cái tôi lành mạnh, vững vàng và có trách nhiệm hơn.